از هشتصد پزان Pesant درمىگذرد از جايى به جاى ديگر مىبرند ، و ايرانيان شتر را كشتى صحرا مىنامند ؛ و نكتهء غير قابل باور اين‌كه جز از اغنام و احشام كليه خواربار اهالى اين شهر را از نقاطى كه ده فرسنگ فاصله دارند مىآورند . شمار ديه‌ها و آباديهاى پيرامون اصفهان از يكهزار و پانصد درمىگذرد . همه اين ديه‌ها حاصلخيز ، آبادان و خوش منظر مىباشند و بعضى از آنها به راستى نمونه صفا و عمران و وفور نعمتند . ناگفته نگذارم كه مردمان مشرق زمين بر عموم قانع و صرفه جو مىباشند ، اما در اين باره نيز ايرانيان امتياز بيشتر دارند . مخصوصا از تركان عثمانى بغايت قانع‌تر مىباشند . اگر مردم اصفهان بخواهند همانند اهالى لندن و پاريس بر سر سفرهء خود انواع طعامها بچينند ناچار مىشوند مواد خوراكى را از جاهاى بسيار دور تر بياورند . ايرانيان فقط شبها غذايى را كه از گوشت و برنج و سبزى درست شده مىخورند و مقدار گوشتى كه ما در كشور خود مصرف مىكنيم ده برابر گوشتى است كه آنان به كار مىبرند . اكنون نوبت آنست كه به سابقهء تاريخى اصفهان كه فعلا پايتخت ايران است بپردازم . بسيارى محققان بر اين باورند اصفهان همان هكاتم پيل Hecatompyle يا صد دروازه است كه يونانيان آن را بنا نهاده‌اند ، زيرا هكاتم پيل پايتخت پارتها بوده است . اما چون اين شهر بنا به نوشته بطلميوس Ptolome و ديگر جغرافى دانان باستان در سى و هفت درجه و پنجاه دقيقه قطب واقع بوده نمىتواند اصفهان باشد كه محل آن در سى و دو درجه و چهل دقيقه است ، و محققا بطلميوس يا نويسندگان آثارش در موضوع شهر صد دروازه دچار اشتباه شده‌اند . زيرا در سرزمين پارت شهرى كه در سى و هفت درجه واقع شده باشد وجود ندارد . افزون بر اين متقدمان دورى شهر صد دروازه را تا هيركانى سه روز راه نوشته‌اند . و حال آن‌كه فاصلهء اصفهان تا هيركانى دوازده روز راه است . كينت كورث quinte Curce به تأكيد تمام آورده است كه اسكندر به سه روز خود را از هكاتم پيل به هيركانى رساند « 1 » ؛ و مىتوان اين مطالب را بدين گونه جمع بندى و توجيه كرد كه در زمان باستان دامنهء سرزمين هيركانى نه تنها تا نزديك اصفهان بلكه تا بين النهرين Mesoptamie امتداد داشته است . نكته‌اى كه دربارهء امپراتوريهاى پهناور مشرق زمين به نظر من رسيده اينست

--> ( 1 ) كينت كورث مورخ قرن اوّل ميلادى دربارهء زندگى و سرگذشت اسكندر كتابى نوشته كه اغلب مطالب آن افسانه است .